Apartman Doğalgaz Kolon Hesabı: 4 Daireli Çözümlü Örnek
Güncelleme: 2026-11-05
4 daireli (ocak + kombi) bir apartmanda servis kutusundan kolona giden hat eşzamanlılıkla 11,8 m³/h, 2 daireye giden kolon 7 m³/h, her daire branşmanı 3,5 m³/h alınır. Örneğimizde DN 32 – DN 25 – DN 20 seçimiyle en uzak sayaca toplam kayıp 0,445 mbar çıkar ve 1,0 mbar sınırının altında kalır; ilk hat DN 25 seçilseydi tek başına 1,07 mbar ile sınırı aşardı.
Bu rehber, doğalgaz proje hesabı rehberindeki formülleri bir apartmana uygular. Tek daire örneğinde hesap sayaçtan sonra başlıyordu. Burada servis kutusundan sayaçlara kadar olan kolon hattını hesaplıyoruz. Önce yanlış (küçük) çapla, sonra doğru çapla çözüyoruz.
Örnek tamamen kendi kurguladığımız bir binadır; şartnamelerdeki çözülmüş örneklerden biri değildir. Formüller ve tablolar İGDAŞ Doğal Gaz İç Tesisat Teknik Esasları'ndan (2017) alınmıştır.
Bina ve kabuller
- Zemin + 1 kat, her katta 2 daire, toplam 4 daire.
- Her dairede ocak ve 24 kW kombi var. Sayaçlar her katta, daire girişinde.
- Sistem 21 mbar. Servis kutusu bina önünde.
- Sınır: servis kutusundan sayaç vanasına en fazla 1,0 mbar [1].
- Hız sınırı: 50 mbar altında 6 m/s [1].
Hatlar:
| Hat | Nereden → nereye | Taşıdığı daire | L (m) | H (m) | Parçalar |
|---|---|---|---|---|---|
| K1 | Servis kutusu → zemin kat T | 4 | 6 | +1 yükselir | 1 vana, 2 dirsek |
| K2 | Zemin kat T → 1. kat T | 2 | 3 | +3 yükselir | T düz geçiş |
| B | 1. kat T → daire sayacı | 1 | 1,5 | 0 | T kol ayrımı, 1 vana |
En uzak sayaç 1. kattaki dairedir; kritik güzergâh K1 + K2 + B'dir.
1. Debiler (eşzamanlılık)
Ocak + kombi kullanan dairelerde kolon debileri tablodan okunur [2]:
| Daire sayısı | 1 | 2 | 4 |
|---|---|---|---|
| Debi (m³/h) | 3,5 | 7 | 11,8 |
Dört kombi ve dört ocağın düz toplamı 4 × (2,5 + 1,6) = 16,4 m³/h olurdu. Eşzamanlılık sayesinde ilk hat 11,8 m³/h ile hesaplanır. Bu, daha küçük ve daha ucuz bir boru demektir.
Her bağımsız birimin branşman debisi en az 3,5 m³/h alınır [2].
2. Kullanılan formüller
- Sürtünme: P1 − P2 = 23,2 × 0,6 × Q^1,82 / D^4,82 × L (bar), ΔPR = (P1 − P2) × 1000 mbar [3]
- Hız: V = 353,677 × Q / (D² × P2) m/s [3]
- Yerel kayıp: ΔPz = 3,97 × 10⁻³ × Σζ × V² mbar [3]
- Yükseklik: ΔPH = 0,049 × H mbar; yükselmede H negatif [3]
- Çelik boru iç çapları: DN 20 = 21,1 mm, DN 25 = 26,9 mm, DN 32 = 35,2 mm [4]
- ζ: vana 0,5, dirsek 90° 0,4, T düz geçiş 0, T kol ayrımı 1,3 [5]
İlk hatta P1 = 1,021 bar alınır; sonraki hattın P1'i önceki hattın P2'sidir.
3. Birinci deneme: K1 = DN 25 (yanlış)
Kolonu baştan sona DN 25 düşünelim, branşman DN 20.
| Hat | Q | DN | L | ΔPR/L | ΔPR | V | Σζ | ΔPz | H | ΔPH | ΔP |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| K1 | 11,8 | 25 | 6 | 0,1596 | 0,9577 | 5,65 | 1,3 | 0,1650 | −1 | −0,0490 | 1,0736 |
Durmak için bu satır yeterli: K1 tek başına 1,07 mbar ile 1,0 mbar sınırını aşıyor. Hız 5,65 m/s; 6 m/s sınırının altında, ama sınıra çok yakın. Hız uygun diye çapı yeterli saymak sık yapılan bir hatadır; basınç kaybı ayrıca kontrol edilmelidir.
4. İkinci deneme: K1 = DN 32 (doğru)
| Hat | Q | DN | L | ΔPR/L | ΔPR | V | Σζ | ΔPz | H | ΔPH | ΔP |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| K1 | 11,8 | 32 | 6 | 0,0437 | 0,2620 | 3,30 | 1,3 | 0,0562 | −1 | −0,0490 | 0,2692 |
| K2 | 7 | 25 | 3 | 0,0617 | 0,1851 | 3,35 | 0 | 0 | −3 | −0,1470 | 0,0381 |
| B | 3,5 | 20 | 1,5 | 0,0563 | 0,0845 | 2,72 | 1,8 | 0,0530 | 0 | 0 | 0,1376 |
K1'in sürtünme kaybı hesabı açık hâliyle:
- 23,2 × 0,6 = 13,92; 11,8^1,82 ≈ 89,4; 35,2^4,82 ≈ 2,85 × 10⁷
- P1 − P2 ≈ 13,92 × 89,4 / 2,85 × 10⁷ × 6 ≈ 2,62 × 10⁻⁴ bar → ΔPR ≈ 0,262 mbar
Sonuç:
- Kritik güzergâh K1 + K2 + B = 0,2692 + 0,0381 + 0,1376 ≈ 0,445 mbar ≤ 1,0 mbar, uygun.
- Zemin kattaki sayaç (K1 + zemin branşmanı) ≈ 0,407 mbar, uygun.
- Bütün hızlar 6 m/s'nin altında.
- K2'de 3 m yükselmenin kazancı (−0,147 mbar) sürtünme kaybının büyük kısmını karşılıyor. Çok katlı binalarda yükselen kolonun bu etkisi önemlidir.
Branşmanı DN 15 seçseydik: B'de ΔP ≈ 0,524 mbar, kritik güzergâh ≈ 0,83 mbar olurdu. Sınırın altında kalır, ama payı azalır ve hız 4,92 m/s'ye çıkar. Daire içi hesap (sayaçtan cihazlara, sınır 0,8 mbar) bundan ayrı yapılır; tek daire örneği için doğalgaz proje hesabı rehberine bakın.
Sık yapılan hatalar
- Düz toplam debiyle hesaplamak. Eşzamanlılık uygulanmazsa boru gereksiz büyür.
- Yalnız hız kontrolü yapmak. Birinci denemedeki gibi hız uygun olsa da kayıp sınırı aşabilir.
- Yükseklik etkisinin işaretini ters almak. Yükselen hatta H negatif alınır.
- İki sınırı karıştırmak. Servis kutusu → sayaç (1,0 mbar) ve sayaç → cihaz (0,8 mbar) ayrı kontrol edilir.
- Şirket farkını unutmak. Bazı dağıtım şirketleri 31 m³/h'e kadar formül yerine çelik akış tablosunu ister; sonuç biraz farklı çıkar. Şirketinizin kurallarını dağıtım şirketleri sayfasından bulun.
GazPlan ile nasıl yapılır
GazPlan'da kolonu ve daireleri çizdiğinizde daire sayısına göre eşzamanlı debi, her hattın sürtünme, yerel ve yükseklik kaybı kendiliğinden hesaplanır. "Otomatik çap" önce hız sınırını sağlayan en küçük çapı seçer, sonra sınırı aşan güzergâhta en çok kayıp veren hattı bir kademe büyütür; yukarıdaki birinci denemeden ikinciye geçişi kendisi yapar. Sonuç hesap çizelgesine yazılır.
- Programı ücretsiz açın
- Boru çapı ve basınç kaybı hesaplayıcıları
- Doğalgaz iç tesisat projesi nasıl çizilir
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; projeler sertifikalı mühendis tarafından hazırlanır ve dağıtım şirketinin güncel şartnamesi esastır.
Kaynaklar
- İGDAŞ Doğal Gaz İç Tesisat Teknik Esasları 2017, s. 18–19.
- İGDAŞ Doğal Gaz İç Tesisat Teknik Esasları 2017, s. 18, 20–21 (Tablo-7).
- İGDAŞ Doğal Gaz İç Tesisat Teknik Esasları 2017, s. 19 (madde 4.4.1).
- İGDAŞ Doğal Gaz İç Tesisat Teknik Esasları 2017, s. 15 (Tablo-1).
- İGDAŞ Doğal Gaz İç Tesisat Teknik Esasları 2017, s. 23–24 (Tablo-12).